Засгийн газрын өчигдрийн хуралдаанаар Засгийн газрын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцсэн байна. Шинэ хуулийн төсөлд Засгийн газрын бүрэлдэхүүнээс Шадар сайдыг хасч, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын даргыг Засгийн газрын гишүүн биш байхаар өөрчлөн, яамдыг дэд сайдгүй байхаар зохицуулжээ. Одоогийн Засгийн газар 13 яамтай, Ерөнхий сайд болон Засгийн газрын 15 гишүүний бүрэлдэхүүнтэй ажиллаж байна.
Түүнчлэн эдийн засгийн хөгжлийн бодлогыг тодорхойлох, салбар хоорондын уялдааг сайжруулах, тэдгээрийг эдийн засгийн нэгдсэн бодлогоор хангах үүрэг бүхий Эдийн засгийн хөгжлийн газрыг шинээр байгуулахаар төсөлд тусгасан хэмээн Засгийн газрын хэвлэлийн албанаас мэдээллээ.
-Зам тээвэр, аялал жуулчлалын яам, Барилга хот байгуулалтын яам, Түлш, эрчим хүчний яам гурвыг нэгтгэн Дэд бүтэц, хот байгуулалтын яам болгох,
-Үйлдвэр худалдааны яам, Хүнс, хөдөө аж ахуйн яамыг нэгтгэн Хүнс, хөдөө аж ахуй, үйлдвэрийн яам болгох,
-Эрүүл мэндийн яам, Нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн яамыг нэгтгэн Эрүүл мэнд, нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн яам болгох,
-Үйлдвэр, худалдааны сайдын эрхлэх асуудлын хүрээнд байгаа геологи, эрдэс баялгийн бодлогын асуудлыг Байгаль орчны сайдын эрхлэх асуудлын хүрээнд шилжүүлж, Байгаль орчин, эрдэс баялгийн яам болгох,
-Үйлдвэр, худалдааны сайдын эрхлэх асуудлын хүрээнд байгаа гадаад худалдааны асуудлыг Гадаад хэргийн сайдын эрхлэх асуудлын хүрээнд шилжүүлж, Гадаад хэрэг, худалдааны яам болгох,
-Хүүхэд залуучууд, гэр бүлийн хөгжлийн асуудлыг Эрүүл мэнд, нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн сайдын эрхлэх асуудлын хүрээнд хамруулахаар хуулийн төсөлд тусгажээ.
Ингэснээр Засгийн газар:
Ерөнхий чиг үүргийн
1.Гадаад харилцааны яам
2.Сангийн яам
3.Хууль зүй, дотоод хэргийн яам
Чиглэлийн
1.Байгаль орчин, эрдэс баялгийн яам
2.Батлан хамгаалах яам
3.Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яам
4.Дэд бүтэц, хот байгуулалтын яам
5.Хүнс, хөдөө аж ахуй, үйлдвэрийн яам
6.Эрүүл мэнд, нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн яам гэсэн 10 яамтай байхаар тусгасан байна. Ерөнхий сайдын хамт Засгийн газар арван гишүүнтэй байх аж.
Засгийн газрын бүтцэнд Эдийн засгийн хөгжлийн газар, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газар гэсэн хоёр газартай байхаар заажээ.
Хуулийн төсөлд Засгийн газрын гуравны нэгээс илүүгүй хэсэг нь УИХ-ын гишүүн байж болох, тодорхой салбарын мэргэжлийн хяналтын асуудлыг Ерөнхий сайдын, гамшгаас хамгаалах, урьдчилан сэргийлэх, хойшлуулшгүй сэргээн босгох үйл ажиллагаатай холбоотой асуудлыг Батлан хамгаалахын сайдын эрхлэх асуудлын хүрээнд хамруулах нь зүйтэй гэж үзсэн байна.
Одоогийн байдлаар Засгийн газрын 11 тохируулагч, 22 хэрэгжүүлэгч, нийт 33 агентлаг үйл ажиллагаа явуулж байна. Төсөлд хоёр агентлагийг шинээр байгуулж, есөн агентлагийг татан буулгаж, бусад яам, агентлагт нэгтгэснээр тохируулагч есөн, хэрэгжүүлэгч 19 агентлаг байхаар тусгажээ. Шинээр Соёл, урлагийн хороо, Цагаачлалын асуудал эрхлэх газрыг байгуулахаар тооцсон байна.
Нээлттэй Нийгэм форумаас
Friday, March 7, 2008
Орон бvхний пролетари нар аа. Тарагтун!
Фельетон
(Универсаль лоозон)
Улс орноо хөгжvvлнэ гэхээр шалихгvй нэг юм дутаад байдаг. Яг юу нь мэдэгддэггvй. Энэ л юм бол уу гээд хийхээр биш байдаг. Эрээд л, сонгоод л солиод л... юу эсийг хийв дээ. МАХН-ыг буулгаад vзлээ, болдоггvй. Ардчилсан намыг арчаад vзсэн, бvтдэггvй. Аль алийг нь холиод зуурсан, бvрддэггvй. Бодоод байхнээ сайхан уриа, лоозон дутаад байгаа юм биш vv? Нэг тийм, хийморь бадрааж, цөс хөөргөсөн лоозон л vгvйлэгдээд байх шиг. Дээр vед баяр болгоноор Намын төв хороо уриа гаргадаг байж. Намын уриаг хамт олноороо жагсан байж ангина-аа хийстэл бархираад харихад бие хөнгөрөх шиг болдог сон. Судлаачид, "Олноороо парад хийнгээ уриа хашгирахад хvн бясалгалын байдалд ороод бохирдсон кинетик энерги нь хийсэн гарч индэрт суугаа улс төрийн товчоонд шингээд оронд нь тэнгэрээс цоо шинэ потенциал энерги буун бvхий биеийг цэнэглэх ба дараагийн баяр хvртэл зай нь дуусдаггvй" байсан гэх юм. Индэрт зогсдог улс төрийн товчоо муу энерги авсаар байгаад 1990 онд бvрэн бvрэлдэхvvнээрээ огцорч, цогтой уриа хашгиран цэнэглэгдсэн ард тvмэн засгийн эрх авсан тvvх энэ бөлгөө. Ингээд хойшдын амьдралд хэрэг болох төдийгvй аль ч баяраар хашгирч, потенциал энергиэ нэмж болох уриа бодсоноо та бvхэнд толилуулъя.
Уриаг бичихдээ "МАХН-ын төв хорооноос Олон улсын хөдөлмөрчдийн эв санааны нэгдлийн өдөр Майн-1 нд зориулан гаргасан уриа", "МАХН-ын төв хорооноос аугаа их Октябрийн хувьсгалын 60 жилийн ойд зориулан гаргасан уриа" зэрэг бvтээлийг өргөн ашиглалаа. МАХН ард тvмнээ эрх чөлөөгөөр гацааж байсан боловч хоосон атлаа хоол болмоор амттай лоозон, бvтэхгvй ч гэсэн бодоход сайхан мөрөөдлөөр цангаагаагvй юм шvv.
1.Орон бvхний пролетари нар аа. Тарагтун!
2.Эх орны эрvvл энхийн манаанд зогсогч Эмч нар аа. Мэс засал задлан шинжилгээ хоёрыг нэгтгэхээ болигтун.
3.Эх орны нvд, чих мөн хамар болсон Цагдаа нар аа, хийсэн хэрэг, хавтаст хэрэг хоёрын зөрvvг аль болох багасгагтун.
4.Бурхан багшийн суурин төлөөлөгч болсон Лам хуврагууд аа, эх болсон зургаан зvйл хамаг амьтны мөнгийг гамнагтун.
5.Бусдын төлөө "төрсөн" Улстөрчид өө, одоо өөрсдөө аятайхан байгтун.
6.Юмхнаас эхлээд юмыг хvртэл заадаг багш сурган хvмvvжvvлэгчид ээ, хvvхэд насынхаа алдаатай дахин уулзахдаа бvv vзэн ядагтун.
7.Их хурлын гишvvд ээ, ажлын ширээ хоолны ширээ хоёроо бvv андуурагтун.
8.Эрхэм спийкэр ээ, ажилдаа ирэхдээ халбага шанагаа гэртээ орхиод зөвхөн алхтай ирж байгтун.
9.Хайрт хvvхнvvд ээ, Нөхрөө араар нь бус өврөөр нь тавигтун.
10.Хайрт хадмууд аа, Чам руу vглэдэг хvний тоог цөөлж, өөр лvv гал дуудсан хvргэнvvддээ талархагтун.
11.Томчуудын багачууд аа, Хар тамхиа бага татаж, улаан тамхиа тааваараа хэрэглэгтvн.
12.Иргэний хөдөлгөөний зvтгэлтнvvд ээ, Иргэдэд амар заяа vзvvлж, яс амраагтун.
13.Яруу алдарт Сонгуулийн ерөнхий хорооны дарга аа, Сонгуулийн дvнг өмнө нь биш дараа нь гаргах нь зохистойг ухаарагтун.
14.Гандан бууршгvй статистикчид ээ, Зарим нэг vнэн тоо баримтыг нэрэлхэлгvй ашиглаж байгтун.
15.Улам бадрагч хөрөнгийн биржийн захирал аа, Vр тариа, нефтийг балга, vмх, чимх атга зэрэг өөрийн мэдэх хэмжээгээр ухаарч, мөнгийг боодол, нэг тор гэхчилэнгийн сурсан нэгжээрээ илэрхийлэхээ болигтун.
16.Гэрэл дохионы найдвартай орлогч болсон замын хөдөлгөөний зохицуулагчид аа, Машинууд уулзвар дээр зогсох гэж ирдэггvй, харин уулварыг нэвтрэх гэж ирдгийг санаж дохигтун.
17.Эх орны vзэг, тосон бал болсон сэтгvvлч нөхөд өө, Vнэнийг бичихээ больж зөвхөн болсон явдлыг бичиж хэвшигтvн.
18.Оюун ухааны сvvтэй vнээ болсон эрдэмтэд ээ, Шинжлэх ухааныг мөрөөр нь байлгагтун.
19.Социализм байгуулахаа больсон малчид аа, Хонио чононд идvvлэхээр өөрөө идэж байгтун.
20.Нотолгооноос илvvтэй панаалаар зэвсэглэсэн зохион бvтээгчид ээ. Мөнхийн хөдөлгvvр хийхийн оронд ядахнаа ажилладаг хөдөлгvvр бvтээгтvн.
21.Эх орны vнэрч болсон мэргэжлийн хяналтын нөхөд өө, Бараа бvтээгдэхvvнийг өөрөө хэрэглэж, идэж туршихаа багасгагтун.
22.Хэнтэй ч, хэзээ ч vзэхэд бэлэн тэмцэгчид ээ, Өөрөө юм хийхээ байг, хvн юм хийхэд саад бvv хийгтvн.
23.Шинэ юманд ч амар заяа vзvvлдэггvй шинэчлэгчид ээ, Ямар ч намыг яаж ч өөрчилсөн МАХН болчих гээд байгааг анзаарагтун.
24.МАХН-ын гишvvд ээ, Муу гишvvдээ хөөх, хорихоо зогсоож нам бусчуудын эгнээ болон vндэсний шоронгуудын ариун байдлыг хамгаалагтун.
25.Ардчилсан намын гишvvд ээ, Ардчилдаггvй намаас суралцахаа зогсоогтун.
Жич: Дээр vеийн сайхан лоозонгуудад байсан "яруу алдарт", "ашид мөнхийн гавьяа", "мандан бадарч байна" гэхчилэнгийн яруу vгсийг хэрэглэх олигтой жишээ олдсонгvй. Иймд та өөрөө цааш нь vргэлжлvvлэн зохиогоод хамт олноороо баяр ёслолоор лоозон хашгирах боломж байгааг дуулгахад таатай байна.
news.mn-ээс Нийтлэлч: Б.Цэнддоо
Манай улсын нийт ядуу өрхийн 43.8 хувь нь эмэгтэй өрхийн тэргүүлэгчтэй байдаг гэнэ
Эдийн засаг, хүн амын чиглэлээр судалгаа хийдэг Монголын зарим төрийн бус байгууллага нэгэн сонирхолтой дүгнэлтийг хийжээ. Эрэгтэй, эмэгтэйчүүдийн аль нь илүү ядууралд өртдөгийг харуулах тоо, баримт мэдээлэл ховор байдаг ч Монголын хүний хөгжлийн илтгэлд дурдсанаар 2002-2003 онд өрх толгойлсон эхчүүд ихэвчлэн ядуу байдаг гэсэн дүгнэлт гарсан байна. Манай улсын нийт ядуу өрхийн 43.8 хувь нь эмэгтэй өрхийн тэргүүлэгчтэй байхад 34.8 хувь нь эрэгтэй байдаг гэнэ. Өрхийн тэргүүн нь ямар хүйсийн хүн байхаас шалтгаалж, ядуурлын төвшин эрс тэс байх үзэгдэл хот суурин газарт илүү ажиглагддаг аж. Мөн бүсгүйчүүд маань эрчүүдээс илүү гэр орны ажилд цаг заваа зарцуулдаг нь тоо баримтаар нотлогджээ.
Төрийн бvтэц механизмаа тодорхойлно
1911 онд Монгол Улс тусгаар тогтнолоо зарлангуут орчин vеийн төрийн систем байгуулж эхэлжээ. Шашин төрийг хослон баригч Богд хаан хууль тогтоох, таслан шийтгэх, гvйцэтгэн захирах бvх эрхийг барих болсноор шашны теократ улс маягтай боловч тvvний дор дагнасан vvрэг функц бvхий төрийн институциудыг байгуулсан байна. Гадаад, Дотоод, Шvvх, Цэргийн, Сангийн гэсэн таван яам буй болголоо. Зөвлөх эрх бvхий Дээд, Доод гэсэн танхим ч бvрдvvлсэн байдаг. Хөгжлийн эрэмбээр ярих юм бол дундад зууны хавьцаа яваа, дээр нь шинэ тутам тусгаар тогтносон улсын хувьд энэ бvхэн гайхамшигтай дэвшил байлаа.
1921 онд огт хувьсгал болоогvй гэж гvрийх нь vнэнд нийцэхгvй. Гэхдээ манай марксист тvvхчдийн нотлоод байгаачлан Тужийн нарсанд байлдсан, Барон Унгернийг баривчилсан нь нийгмийн хувьсгал биш юм. Бодоогийн Засгийн газар нийгмийн хувьсгалын шинжтэй хоёр том өөрчлөлт хийлээ. Эхнийх нь хамжлагыг халсан явдал. Монгол нутагт мянга мянган жил тогтож ирсэн феодалын харилцаа ингэж vгvй болсон юм. Нөгөө нь "Тангаргын гэрээ"-гээр төр шашныг тусгаарлажээ. Теократ шашны улс Ардын хувьсгалаар Хаант засагт Vндсэн хуульт улс болон хувирсан юм. "Тангаргын гэрээ" нь бvхий л талаасаа Vндсэн хуулийн шинжтэй байсан. Ийм учраас 1921 оны хувьсгал нь 1862 оны Оросын шинэчлэл, 1868 оны Японы Мэйжийн хувьсгалтай төстэй том өөрчлөлт байлаа.
Чойбалсанг vхсэний дараа Цэдэнбал Зөвлөлт маягийн Сайд нарын Зөвлөл байгуулсан юм. СнЗ нь Засгийн газраас нэлээд өөр, хvлээх vvрэг хариуцлага нь ч адилгvй чанартай. Дарангуйлагч улс төрийн ганц хvчин болох нам Vндсэн хуулиар өөрийн удирдан чиглvvлэх функцийг хуульчилсан учир Сайд нарын Зөвлөл нь аж ахуй хариуцсан нvсэр том хvнд суртлын байгууллага байлаа. Бvрэлдэхvvн нь 40 хvнээс давж байсан ба өөртөө vйлдвэрчин, эмэгтэйчvvд, зохиолчдын, урчуудын олон нийтийн гэхээр байгууллагуудыг хамааруулдаг байсан нь зөвхөн социализмын л онцлог байх.
1992 оны шинэ Vндсэн хууль батлагдсаны дараа төрийн бvтцийг хуулиндаа нийцсэн, орчин vетэйгээ таарсан, улсынхаа багтаамж зорилготой уялдсан болгохоор оролдож эхэлсэн ба vvндээ олон улсын тусламж авсан юм. Хэдэн жил судалгаа явуулж хөдөлмөр гаргаж байж буй болсон төрийн бvтцийн төслийг Азийн хөгжлийн банк чамгvй хэдэн сая доллараар санхvvжvvлжээ. Бодлого тодорхойлох яамдуудаас гадна төрийн vйл ажиллагааг явуулах хэрэгжvvлэх болон тохируулах агентлагуудтай байхаар бодсон нь олон улсын өнөөгийн жишиг юм. Vндсэн хуулийн санаан дагуу орон нутагт илvv эрх мэдэл өгөх шаардлагатай байсан учир Төвлөрлийг сааруулах төсөл зэрэгцэн хэрэгжихээр төлөвлөгджээ. Шинэ бvтцийг 1995 оноос Жасрайн Засгийн газар хэрэгжvvлж эхлэх байсан боловч хойтон жилийнх нь сонгуулийг хvлээж, ялсныхаа дараа эхлvvлэхээр хойш тавьсан байсан юм.
Хувь заяаны шоглоомоор Ардчилсан хvчин сонгуульд ялсан учир бэлэн төслийг амьдралд хэрэгжvvлжээ. 72-уулаа олонх байхдаа баталсан энэ хуулиа махнистууд сөрөг хvчин болуутаа элдвээр өөлөн гутааж эхлэв. Эхэндээ бараг тоглоом шоглоомоор өөлж муучилдаг байснаа хэдэн жил өнгөрөхөд энэ нь тэдний итгэл vнэмшил болон хувирчээ.
Шинэ төсөл нь жинхэнэ Засгийн газрын бvтэц байлаа. Есөн яамтай, яамдын асуудлыг Төрийн нарийн бичгийн дарга зохицуулан удирддаг, харин орлогч vгvй сайд нь Засгийн газрын гишvvн байж чиглэл бодлогыг нь тодорхойлно. Сайд нарын Зөвлөл нь салбарын яамдыг төлөөлсөн сайд нар зөвлөлдөх танхим байгуулан хэлэлцэх логиктой бол Засгийн газар нь танхимын гишvvд тухайн салбарын бодлогыг тодорхойлдог vндсэн ялгаатай. Өөрөөр хэлбэл СнЗ-д сайд нар яамаа төлөөлж танхимд хуралддаг бол Засгийн газрын тогтолцоонд болохоор танхимыг төлөөлсөн сайд яамны бодлогыг тодорхойлж өгнө. Эхнийхэд нь сайд яамны хvн, сvvлчийнхэд нь сайд танхимын хvн. Ер нь vндсэн ялгаатай. Яам нь тусдаа бие даасан институци болохоор өөрийн дотоод ажлаа төрийн нарийнаар толгойлуулан автономи байдлаар шийдэх логиктой ажгуу. Сайд яамны дотоод ажилд оролцох эрхгvй гэсэн санаа. Иймээс ч сайдад орлогч хэрэггvй, учир нь тэрээр яамны төлөөлөгч биш Засгийн газрын гишvvн учир тvvнийг зөвхөн бусад сайд нар л орлох учиртай юм. Агентлагийн тоог 70 орчмоор нэрлэн баталсан боловч улс орны тухайн байдлаас хамаарч нэрлэгдсэн энэ олон агентлагаас хэдийг нь байгуулах болон татан буулгах нь тухайн vеийн Засгийн газрын шийдвэр ажгуу.
2000 оны сонгуулийн дараа арай ядан шинээр буй болж дөнгөж бvрэлдэж байсан төрийн шинэ бvтцийг эвдэн сvйтгэх, нурааж унагах их субботник эхэллээ. Төрийн албыг худалдах талбай болон орлогыг нэмэгдvvлэхийн тулд хуучны СнЗ-ийн vеийн албыг эргэж сэргээв. Төлбөрөө төлөөд эзэмшлээ авсан бол өөрийн нутаг дээр юу дуртайгаа хийдэг феодалын харилцааг ч сэргээлээ. Яамдын тоо ч, сайд нар ч тоон болон чанарын утгаа алдаж vнэн хэрэгтээ хэн юу хариуцаж байгаа нь ойлгомжгvй болон хувирав. Удирдлага санхvvжилтийн тогтолцоо гэж өөрсдөөс нь өөр хэн ч ойлгох аргагvй хэт төвлөрлийг буй болгож орхив. Анх энэ тогтолцоо олон улсын байгууллагын шугамаар санал болон орж ирэхдээ бvртгэлийн шинжийг агуулж байсан юм. Интернет хөгжсөн өнөө vед аль ч алслагдсан төрийн байгууллага өөрийн тооцоогоо төвлөрсөн системд бvртгvvлж байх учиртай байлаа. Гэтэл vvнийг дампууруулж зөвшөөрлийн систем болгов. Алсын сумын сургуулийн захирал шvvр шинээр авахын тулд улаантны конторын vvдэнд оочирлон суудаг ийм төгөлдөр хvнд суртлыг социализмын дарга нар ч бодож олж чадаагvй юм. Хяналтын тогтолцоог бvрэн сvйрvvллээ. Мэргэжлийн хяналтын газар хэмээх нvсэр байгууллага хариуцахгvй юмгvй болж бусдын тараасан лицензийн эцсийн уршгийн хариуцлагыг хvлээхээр болж буй хэрэг. Хөдөө аж ахуйн яам спиртийн лиценз өгсний хариуцлагыг өнөө супер төвлөрсөн хяналтынхан шалгаж байх учиртай аж. Энэ нь эцэстээ алив ажил хариуцах эзэнгvй болно л гэсэн vг.
Санхvv эдийн засгийн яамыг анхлан санаачилсан гэж улаантнууд хөөр болон хөрөг зургаа зурцгаана. Vнэндээ нэг нь тараадаг, нөгөө нь цуглуулдаг эсрэг функцтэй зvйл шvv дээ. Асар том импери болох Зөвлөлтийн Гадаад яамыг дуурайсан хуучин бvтцийг Гадаад яаман дээр байгууллаа. Бусад нь ч ижил. Ингээд өчvvхэн Монгол дэлхийн газрын зургийг тивчлэн хуваасан хэлтэс тасагтай болж авч байгаа юм. Яагаад ч юм 1911 оноос Гадаад явдлын яам гэж нэрлэж байсныг Гадаад хэргийн яам гэж нэрийг нь сольсон нь сvрхий онож хилийн чанадад хориотой бараа контрабандаар зарахыг зохион байгуулж хэрэг тарьдаг ажиллагаатай болжээ. 1911 онд анхлан буй болсон яамд байгуулагдсан огноогоор 10 жилээр ухраасан нь хэн ноёлж буйг харуулах учиртай байсан бололтой.
Төрийн бvтцийг нураан сvйтгэсэн тэр жилvvдийн тухай бvхэл бvтэн ном бичихэд багадам. Саяхнаас Монгол Улсын төрийн бvтцийн тухай хуулийн төсөл боловсрогдож УИХ-д өргөн барьж байна. Vндсэн хуультай нийцсэн, олон улсын жишгийг баримталсан, боловсруулахын тулд чамгvй мөнгөө төлсөн бvтэц эргэж ирэх нь. Төрийн чадамж суларч, хариуцлагагvй байдал хавтгайрч, авлига хvнд суртал гаарсан явдалд төрийн зөв бvтэцгvй байдал маш их тvлхээс болсон. Төр данхар байж болохгvй, гэхдээ хvчирхэг байх ёстой. Зөв бvтэцтэй байж төр хvчирхэгжинэ. Бvтцэнд хамаг механизм бий. Хайран ч арван жил!
УС алтнаас ч vнэтэй болох цаг ойрхон байна
НYБ-аас зохион байгуулж буй олон улсын мэтгэлцээний TPS тэмцээн энэ сарын 1-24-ний хооронд усыг хайрлан хамгаалах сэдвийн дор болох гэж байна. Тус тэмцээнд нийслэлийн 93 дугаар сургуулийн 10 а ангийн “Пирамид” баг оролцохоор бэлтгэж байгаа юм.
“Пирамид” баг Г.Уянга, Б.Нандин-Эрдэнэ, Б.Доржпагма, Ц.Сарангоо, Д.Мєнхгэрэл, А.Тэргэл нарын зургаан гишvvнтэй бєгєєд “Ус бол vндэсний ємч байх ёстой” сэдвээр тэмцээнд єрсєлдєхєєр зорьж буй. Тэдэнтэй ярилцлаа.
-Тэмцээний талаар танилцуулахгvй юу?
Д. Мєнхгэрэл:
-TPS олон улсын мэтгэлцээний тэмцээнд манай улсаас анх удаа оролцох гэж байна. TPS гэдэг нь The people speak гэсэн vгийн товчлол юм. Уг тэмцээний зорилго нь хvмvvст усны vнэ цэнийг ойлгуулахад оршиж байгаа.
А.Тэргэл:
-TPS жил бvр дэлхийд тулгамдаж байгаа асуудлуудаар мэтгэлцээний тэмцээн зохион байгуулдаг. Энэ удаагийн шийдэл нь усны хомсдол, бохирдол зэрэг асуудалд дэлхий нийтийн анхаарлыг хандуулахыг зорьсон. Яагаад энэ сэдвийг сонгосон бэ гэвэл єнєєдєр дэлхийд усны асуудал хамгийн тулгамдаж байна. Тэмцээнд оролцох бидний зорилго бол олон улсын зургаад шалгарах мєн усны vнэ цэнийг хvмvvст ойлгуулахад юм.
Энэ хугацаанд бид бага ангийн хvvхдvvдэд хичээл зааж, сургуулиараа зарлал нааж хvмvvст мэдээлэл єгч, ханын сонин гаргасан. Ирэх даваа гарагт усны газраас мэргэжилтэн ирж лекц унших гэж байна.
Ц. Сарангоо:
-Бид энэ сарын 1-24-ний хооронд бvх ажлаа амжуулаад АНУ руу явуулах ёстой. Тэнд бидний хийсэн ажлыг vнэлээд эхний зургаад шалгарч чадвал ирэх долдугаар сард АНУ-ын Нью-Йорк хотод мэтгэлцээний тэмцээнд оролцох эрхтэй болно.
Б. Доржпагма:
-Энэ хугацаанд бид тодорхой даалгавруудаа биелvvлээд, баримтжуулаад АНУ руу явуулна. Шvvгчид vнэлгээ єгєхдєє хамгийн гол нь хэр олон хvнд хvргэсэн байна вэ гэдгийг чухалчилна.
- Та нар усны талаар чухам ямар асуудлыг хєндєх вэ?
Д.Мєнхгэрэл:
-Манай орны хувьд усны нєєц багатай гэж тодорхойлогдсон боловч нэг хvн єдєрт 300 литр ус хэрэглэж байгаа нь АНУ-тай харьцуулахад дунджаас даруй хоёр дахин их байгаа юм. Улсын маань нийслэл Улаанбаатар хот ундны усны дєрвєн эх vvсвэр болох гvний худагтай. Гvний ус нь борооны болон гол мєрний усаар тэжээгддэг. Гэтэл сvvлийн жилvvдэд хур тунадас маш муу орсон. Тиймээс усны хэрэглээндээ анхаарах цаг болсон.
А. Тэргэл:
-2006 оны байдлаар дэлхийн нийт хvн ам цэвэр усны нєєцийн 54 хувийг хэрэглэсэн байна. Хэрвээ одоогийн энэ хэрэглээгээрээ цаашаа явах юм бол 2025 он гэхэд дэлхийн нийт хvн ам цэвэр усныхаа нєєцийн 70 хувийг хэрэглэсэн байх болно. Энэ нь хамгийн тулгамдсан асуудал болж байгаа юм. Мєн дэлхий дээрх усны дєнгєж 2.5 хувь нь л унданд хэрэглэж болох цэвэр ус. Монголынхоо хувьд ярихад тоолуур тавьсан айлуудаас гэр хорооллынхон цэвэр усанд 595 тєгрєг тєлдєг бол орон сууцанд амьдардаг айлууд 298 тєгрєг тєлж байна. Гэр хорооллынхон бага ус хэрэглэдэг хэр нь их мєнгє тєлж бай¬хад орон сууцныхан их ус хэрэглэдэг атлаа бага мєнгє тєлж байна.
Б.Доржпагма:
-Америк зэрэг гадаадын орнуудад хvмvvс нэг удаа шvршvvрт орохдоо 200 литр ус хэрэглэдгээс гадна тус улсын иргэний нэг єдрийн усны хэрэгцээ нь 500 литр байдаг юм байна. Харин усны нєєц багатай ядуу буурай орнуудад нэг хvн єдєрт ердєє 7-8 литр ус хэрэглэж байгаа. Хvмvvс шvдээ угаахаас эхлээд усаа нээлттэй орхидог буруу vрэлгэн зуршлыг бид хvvхдvvдэд ойлгуулах зорилгоор хичээл заасан. Ер нь усыг гамнах хэрэгтэй, усны нєєц багасч байгаа гэдгийг бид хvмvvст ойлгуулахыг зорьж байгаа.
Ц. Сарангоо:
-Баримт нэмж хэлэхэд америкийн нэг муж єдєржингєє усгvй байдаг гэнэ. Єдрийн гуравхан цагт л ус ирдэг. Учир нь тэр муж цэвэр усны хангамжгvй болсон. Эндээс харахад л хvн тєрєлхтєн усны хомсдолд ороод эхэлчихсэн. Тиймээс одооноос эхлэн хvн бvр усаа хайрлаж хамгаалах хэрэгтэй гэдгийг маш сайн ойлгох, ухамсарлах хэрэгтэй байгаа.
А. Тэргэл:
-Монгол Улсыг усны хямралд ороогvй гэж хэлж болохгvй. Замын-Yvд гэхэд усаа урд хєршєєс татаж авч байна шvv дээ. Энэ нь манай улс усны хямралд аль хэдийнэ орсныг гэрчлэх баримт юм.
Б.Нандин-Эрдэнэ:
-Монголын гадаргын усны тооллогын нэгдсэн дvн гэж бий. Манай улсад нийт 5565 гол горхи байгаагийн 783 нь ширгээд байна. Тэгвэл 9600 булаг шанд байгаагийн 1584 нь, 4196 нуур тойром байдгийн 860 нь ширгэсэн нь сэтгэл эмзэглvvлсэн vзvvлэлт юм. Яагаад гол горхи, булаг шанд маань ширгэхэд хvрэв гэвэл уул уурхай, ашигт малтмалын буруутай vйл ажиллагаанаас шалтгаалсан. Тухайлбал, уул уурхайн компаниуд ашигласан газартаа нєхєн сэргээлт хийдэггvй. Мєн байгальтайгаа харьцаж байгаа хvмvvсийн буруутай vйл ажиллагаа цаг агаарын дулааралд хvргэж, усны хомсдол vvсэхэд нєлєєлж байгаа.
Г. Уянга:
-Дэлхий дээр амьдарч байгаа нийт хvмvvсийн гуравны нэг нь ундны усны хомсдолд орсон. Усны хомсдолд орж буйн шалтгаан нь нэгдvгээрт, усны нєєц бага байгаа хоёрдугаарт, хvмvvс бид усыг буруугаар хэрэглэж байгаатай холбоотой. Гуравдугаарт, маш олон гол горхи бохирдсон. Єнєєдрийн байдлаар дэлхийн зургаан тэрбум хvн жилд ойролцоогоор дєрвєн мянган км куб цэвэр ус хэрэглэдэг. Харин энэ хэрэглэж байгаа нийт цэвэр усны найман хувийг хэрэглээнд, vлдсэн 92 хувийг газар тариалан эрхлэх, усан цахилгаан станц зэрэг аж vйлдвэрлэлд ашигладаг гэсэн судалгаа бий.
- Усаа хайрлан хамгаалахын тулд, усны хомсдолоос гарахын тулд ямар ажил хийх шаардлагатай гэж та нар бодож байна?
Д.Мєнхгэрэл:
-Манай улсад сvvлийн хэдхэн жилийн дотор 1462 гол нуур ширгэжээ. Гай дээр лай нэмсэн бас нэг шалтгаан нь єнєєх уул уурхайн компаниуд. Одоогийн байдлаар Монгол Улсын газар нутгийн 80 хувьд олборлолт хийгдэж байна гэсэн итгэмээргvй мэдээлэл бий. Хэрэв ингээд гvний ч, гадаргын ч усгvй боллоо гэхэд монголчуудын маань ганц аврал нь Хєвсгєл далай. Гэтэл цагийн сайханд загас жараахай нь бялхаж байсан энэ нуураас єнєєдєр хогийн зэвтэй тємєр цухуйж байна шvv дээ. Тэгээд болоогvй, ёроолд нь бvр 46 ширхэг машин, 300 тонн шатахуун ачсан бvхэл бvтэн усан онгоц хэвтэж байна. Хэдхэн жилийн дараа гэхэд ус алтнаас ч vнэтэй болох цаг ойрхон иржээ.
Нийтийн аж ахуйг сайжруулах тєслєєс судалгаа хийсэн байна. Хvмvvс ингэж боддог юм байна л даа, тоолуур тавихад илvv их мєнгє зарна гэж. Yнэндээ тоолуур тавьсан айл тоолуур тавиулаагvй айлаасаа илvv бага мєнгє зардаг нь судалгаагаар тогтоогдсон. Тоолуур тавихын ач тус нь дусал усыг хайрлаж хямгадах ухамсар суудаг. Манай улсын тєсвєєс vзэхэд энэ асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд тодорхой ажлууд хийж байгаа. Жишээ нь, 3.8 тэрбум гаруй тєгрєгийг ус тээвэрлэх, бохир ус цэвэршvvлэх зэрэгт зарцуулсан байна. Гэхдээ vр дvн хангалтгvй гэсэн баримт бас бий.
- Та нар мэдээллээ хаанаас, яаж авч байгаа вэ. Мэргэжлийн хvмvvс хэр дэмжиж байна?
Д. Мєнхгэрэл:
-Нийтийн аж ахуйг сайжруулах тєслєєс усны талаар их ажил хийж байгаа юм билээ. Тэндхийн мэргэжилтнvvд биднийг их дэмжиж тусалж байгаад “Yнэн” сониноороо дамжуулан талархлаа илэрхийлье. Ирэх даваа гарагт тэндээс доктор эрдэмтэн хvн бидэнд зориулж илтгэл тавьж єгнє гэсэн. Мєн хотын ус суваг ашиглалтын газар, УХЭГ, ШУА, БОЯ-нд хандахад мэдээлэл єгч байгаа.
Б. Доржпагма:
-Бид єєрсдийнхєє vйл ажиллагааны талаар www.93schooldebate.page.te гэсэн вэб сайт нээсэн. Энд манай сургуулийн болон бидний vйл ажиллагааны тухай бvх мэдээлэл бий.
- Тэмцээн англи хэлээр явагдах уу?
Ц.Сарангоо:
-Заавал англи хэлээр ярих шаардлагагvй. Биднээс гадна орчуулагч багш явж болно.
Д. Мєнхгэрэл:
-Энэ тэмцээн яагаад англиар биш монголоор гээд байна гэвэл хэрвээ бид тєрєлх хэлээрээ мэтгэлцвэл англиар мэтгэлцсэнээс илvv олон хvнд энэ мэдээлэл хvрэх боломжтой гэсэн vг юм.
А.Тэргэл:
-Бид англиар мэтгэлцсэн ч єєрсєддєє итгэлтэй байгаа. Бид нар Соросын сангийн дэргэдэх англи мэтгэлцээний клубт суралцдаг.
Б. Нандин- Эрдэнэ:
-Хичээл байнга англи хэлээр явагддаг. Долоо хоногийн нэг єдєр англиар мэтгэлцдэг.
- Олон улсын энэ уралдаанд танайхаас єєр ямар сургуулийн баг оролцохоор бэлтгэж байгаа бол?
Д. Мєнхгэрэл:
-Сайн мэдэхгvй байна. Миний сонссоноор 77, 81 дvгээр сургууль болон “Дэлгэрэх”, “Радуга” сургуулийнхан бэлтгэж байна гэсэн.
Г. Уянга:
-Бидний зорилго олон улсын зургаад шалгарах учраас Монголдоо нэгдvгээрт шалгарах явдал маш чухал юм. Тиймээс хичээнэ ээ.
- Сvvлийн vед хvvхэд, залуус мэтгэлцээнээр хичээллэх нь ихэссэн. Мэтгэлцээнээр хичээллэхийн ач холбогдлыг vеийнхэндээ сонирхуулахгvй юу?
А.Тэргэл:
-Мэтгэлцээний давуу тал нь олсон мэдээллээ боловсруулж, дvгнэн ярих чадвар эзэмшдгээрээ онцлог.
Г.Уянга:
-Мєн мэтгэлцэж сурснаар бусдыг сонсч, анхаарлаа тєвлєрvvлж сурдаг.
Б.Доржпагма:
-Мэтгэлцээний нэг уриа байдаг. Мэтгэлцэхэд ялах нь биш, суралцах нь чухал гэж. Ер нь олон сайн чадвартай болдог. Илтгэх, унших, сонсох, дvгнэх, няцаах гээд л. Мєн мэтгэлцээний олон тєрлvvд байдаг. Парламентын, бодлогын гэхчилэн олон талын чадвар єгч чаддаг.
Б.Нандин-Эрдэнэ:
-Хамгийн гол нь аливааг хоёр єнцгєєс харах чадвартай болдог. Энэ нь хvнд их зєв тєлєвшил єгдєг юм.
Д.Мєнхгэрэл:
-Мэтгэлцээний тэмцээн хоёр багийн хооронд явагддаг. Энэ удаа бидний мэтгэлцэх тєрєл нь public debate гээд яг vзэгчидтэй харилцан ярилцах хэлбэр юм.
Г.Уянга:
-Бид сургууль дээрээ энэ сарын 14-нд мэтгэлцээн зохион байгуулна. Энд манай тойргоос сонгогдсон УИХ-ын гишvvн С.Амаржаргал болон БСШУ-ны сайд Н.Болормааг хvрэлцэн ирэхийг урьж захидал илгээсэн. Хэрэв тэд бидний энэ ярилцлагыг уншвал манай мэтгэлцээнийг ирж vзэж биднийг дэмжээсэй, туслаасай гэж хvсч байна.
Б.Доржпагма:
-Энэ нь олон улсын мэтгэлцээний тэмцээнд нэг vзvvлэлт болох юм л даа. Тєр засгийн эрх барьж байгаа шийдвэрлэх тєвшний хvмvvст хєндєж буй асуудлынхаа талаар дуулгаж, vгээ хэлэх нь энэхvv тэмцээний нэг шалгуур болдог. Бидний бас нэг эрхэмлэн хvндэтгэж явдаг хvн бол Ерєнхий сайд С.Баяр гуай юм. Тvvнд бидний vг хvрээсэй гэж бодож байна.
Д.Мєнхгэрэл:
-Ерєнхий сайд С.Баяр гуайг бид их ухаалаг, зєв бодолтой хvн гэж бодож байгаа. Тиймээс дэлхий дахинд тулгамдаж байгаа усны асуудлаар мєн эх орныхоо усны бодлогод vр дvнтэй олон ажил хийгээсэй, хэрэгжvvлээсэй гэж хvсч байна. Мєн энэ ярилцлагыг уншаад биднийг ирж дэмжээсэй. Бид АНУ-д болох олон улсын тэмцээнд оролцохын тулд, Монгол Улсынхаа нэрийг гаргахын тулд маш сайн бэлтгэнэ ээ.
Ц.Сарангоо:
-Биднийг дэмжиж байгаа “Yнэн” сониныхоо ах, эгч нартаа маш их баярлалаа.
Л.ЭРДЭНЭМАА
дугаар 046
Мэдээллийн эх сурвалж:
“Пирамид” баг Г.Уянга, Б.Нандин-Эрдэнэ, Б.Доржпагма, Ц.Сарангоо, Д.Мєнхгэрэл, А.Тэргэл нарын зургаан гишvvнтэй бєгєєд “Ус бол vндэсний ємч байх ёстой” сэдвээр тэмцээнд єрсєлдєхєєр зорьж буй. Тэдэнтэй ярилцлаа.
-Тэмцээний талаар танилцуулахгvй юу?
Д. Мєнхгэрэл:
-TPS олон улсын мэтгэлцээний тэмцээнд манай улсаас анх удаа оролцох гэж байна. TPS гэдэг нь The people speak гэсэн vгийн товчлол юм. Уг тэмцээний зорилго нь хvмvvст усны vнэ цэнийг ойлгуулахад оршиж байгаа.
А.Тэргэл:
-TPS жил бvр дэлхийд тулгамдаж байгаа асуудлуудаар мэтгэлцээний тэмцээн зохион байгуулдаг. Энэ удаагийн шийдэл нь усны хомсдол, бохирдол зэрэг асуудалд дэлхий нийтийн анхаарлыг хандуулахыг зорьсон. Яагаад энэ сэдвийг сонгосон бэ гэвэл єнєєдєр дэлхийд усны асуудал хамгийн тулгамдаж байна. Тэмцээнд оролцох бидний зорилго бол олон улсын зургаад шалгарах мєн усны vнэ цэнийг хvмvvст ойлгуулахад юм.
Энэ хугацаанд бид бага ангийн хvvхдvvдэд хичээл зааж, сургуулиараа зарлал нааж хvмvvст мэдээлэл єгч, ханын сонин гаргасан. Ирэх даваа гарагт усны газраас мэргэжилтэн ирж лекц унших гэж байна.
Ц. Сарангоо:
-Бид энэ сарын 1-24-ний хооронд бvх ажлаа амжуулаад АНУ руу явуулах ёстой. Тэнд бидний хийсэн ажлыг vнэлээд эхний зургаад шалгарч чадвал ирэх долдугаар сард АНУ-ын Нью-Йорк хотод мэтгэлцээний тэмцээнд оролцох эрхтэй болно.
Б. Доржпагма:
-Энэ хугацаанд бид тодорхой даалгавруудаа биелvvлээд, баримтжуулаад АНУ руу явуулна. Шvvгчид vнэлгээ єгєхдєє хамгийн гол нь хэр олон хvнд хvргэсэн байна вэ гэдгийг чухалчилна.
- Та нар усны талаар чухам ямар асуудлыг хєндєх вэ?
Д.Мєнхгэрэл:
-Манай орны хувьд усны нєєц багатай гэж тодорхойлогдсон боловч нэг хvн єдєрт 300 литр ус хэрэглэж байгаа нь АНУ-тай харьцуулахад дунджаас даруй хоёр дахин их байгаа юм. Улсын маань нийслэл Улаанбаатар хот ундны усны дєрвєн эх vvсвэр болох гvний худагтай. Гvний ус нь борооны болон гол мєрний усаар тэжээгддэг. Гэтэл сvvлийн жилvvдэд хур тунадас маш муу орсон. Тиймээс усны хэрэглээндээ анхаарах цаг болсон.
А. Тэргэл:
-2006 оны байдлаар дэлхийн нийт хvн ам цэвэр усны нєєцийн 54 хувийг хэрэглэсэн байна. Хэрвээ одоогийн энэ хэрэглээгээрээ цаашаа явах юм бол 2025 он гэхэд дэлхийн нийт хvн ам цэвэр усныхаа нєєцийн 70 хувийг хэрэглэсэн байх болно. Энэ нь хамгийн тулгамдсан асуудал болж байгаа юм. Мєн дэлхий дээрх усны дєнгєж 2.5 хувь нь л унданд хэрэглэж болох цэвэр ус. Монголынхоо хувьд ярихад тоолуур тавьсан айлуудаас гэр хорооллынхон цэвэр усанд 595 тєгрєг тєлдєг бол орон сууцанд амьдардаг айлууд 298 тєгрєг тєлж байна. Гэр хорооллынхон бага ус хэрэглэдэг хэр нь их мєнгє тєлж бай¬хад орон сууцныхан их ус хэрэглэдэг атлаа бага мєнгє тєлж байна.
Б.Доржпагма:
-Америк зэрэг гадаадын орнуудад хvмvvс нэг удаа шvршvvрт орохдоо 200 литр ус хэрэглэдгээс гадна тус улсын иргэний нэг єдрийн усны хэрэгцээ нь 500 литр байдаг юм байна. Харин усны нєєц багатай ядуу буурай орнуудад нэг хvн єдєрт ердєє 7-8 литр ус хэрэглэж байгаа. Хvмvvс шvдээ угаахаас эхлээд усаа нээлттэй орхидог буруу vрэлгэн зуршлыг бид хvvхдvvдэд ойлгуулах зорилгоор хичээл заасан. Ер нь усыг гамнах хэрэгтэй, усны нєєц багасч байгаа гэдгийг бид хvмvvст ойлгуулахыг зорьж байгаа.
Ц. Сарангоо:
-Баримт нэмж хэлэхэд америкийн нэг муж єдєржингєє усгvй байдаг гэнэ. Єдрийн гуравхан цагт л ус ирдэг. Учир нь тэр муж цэвэр усны хангамжгvй болсон. Эндээс харахад л хvн тєрєлхтєн усны хомсдолд ороод эхэлчихсэн. Тиймээс одооноос эхлэн хvн бvр усаа хайрлаж хамгаалах хэрэгтэй гэдгийг маш сайн ойлгох, ухамсарлах хэрэгтэй байгаа.
А. Тэргэл:
-Монгол Улсыг усны хямралд ороогvй гэж хэлж болохгvй. Замын-Yvд гэхэд усаа урд хєршєєс татаж авч байна шvv дээ. Энэ нь манай улс усны хямралд аль хэдийнэ орсныг гэрчлэх баримт юм.
Б.Нандин-Эрдэнэ:
-Монголын гадаргын усны тооллогын нэгдсэн дvн гэж бий. Манай улсад нийт 5565 гол горхи байгаагийн 783 нь ширгээд байна. Тэгвэл 9600 булаг шанд байгаагийн 1584 нь, 4196 нуур тойром байдгийн 860 нь ширгэсэн нь сэтгэл эмзэглvvлсэн vзvvлэлт юм. Яагаад гол горхи, булаг шанд маань ширгэхэд хvрэв гэвэл уул уурхай, ашигт малтмалын буруутай vйл ажиллагаанаас шалтгаалсан. Тухайлбал, уул уурхайн компаниуд ашигласан газартаа нєхєн сэргээлт хийдэггvй. Мєн байгальтайгаа харьцаж байгаа хvмvvсийн буруутай vйл ажиллагаа цаг агаарын дулааралд хvргэж, усны хомсдол vvсэхэд нєлєєлж байгаа.
Г. Уянга:
-Дэлхий дээр амьдарч байгаа нийт хvмvvсийн гуравны нэг нь ундны усны хомсдолд орсон. Усны хомсдолд орж буйн шалтгаан нь нэгдvгээрт, усны нєєц бага байгаа хоёрдугаарт, хvмvvс бид усыг буруугаар хэрэглэж байгаатай холбоотой. Гуравдугаарт, маш олон гол горхи бохирдсон. Єнєєдрийн байдлаар дэлхийн зургаан тэрбум хvн жилд ойролцоогоор дєрвєн мянган км куб цэвэр ус хэрэглэдэг. Харин энэ хэрэглэж байгаа нийт цэвэр усны найман хувийг хэрэглээнд, vлдсэн 92 хувийг газар тариалан эрхлэх, усан цахилгаан станц зэрэг аж vйлдвэрлэлд ашигладаг гэсэн судалгаа бий.
- Усаа хайрлан хамгаалахын тулд, усны хомсдолоос гарахын тулд ямар ажил хийх шаардлагатай гэж та нар бодож байна?
Д.Мєнхгэрэл:
-Манай улсад сvvлийн хэдхэн жилийн дотор 1462 гол нуур ширгэжээ. Гай дээр лай нэмсэн бас нэг шалтгаан нь єнєєх уул уурхайн компаниуд. Одоогийн байдлаар Монгол Улсын газар нутгийн 80 хувьд олборлолт хийгдэж байна гэсэн итгэмээргvй мэдээлэл бий. Хэрэв ингээд гvний ч, гадаргын ч усгvй боллоо гэхэд монголчуудын маань ганц аврал нь Хєвсгєл далай. Гэтэл цагийн сайханд загас жараахай нь бялхаж байсан энэ нуураас єнєєдєр хогийн зэвтэй тємєр цухуйж байна шvv дээ. Тэгээд болоогvй, ёроолд нь бvр 46 ширхэг машин, 300 тонн шатахуун ачсан бvхэл бvтэн усан онгоц хэвтэж байна. Хэдхэн жилийн дараа гэхэд ус алтнаас ч vнэтэй болох цаг ойрхон иржээ.
Нийтийн аж ахуйг сайжруулах тєслєєс судалгаа хийсэн байна. Хvмvvс ингэж боддог юм байна л даа, тоолуур тавихад илvv их мєнгє зарна гэж. Yнэндээ тоолуур тавьсан айл тоолуур тавиулаагvй айлаасаа илvv бага мєнгє зардаг нь судалгаагаар тогтоогдсон. Тоолуур тавихын ач тус нь дусал усыг хайрлаж хямгадах ухамсар суудаг. Манай улсын тєсвєєс vзэхэд энэ асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд тодорхой ажлууд хийж байгаа. Жишээ нь, 3.8 тэрбум гаруй тєгрєгийг ус тээвэрлэх, бохир ус цэвэршvvлэх зэрэгт зарцуулсан байна. Гэхдээ vр дvн хангалтгvй гэсэн баримт бас бий.
- Та нар мэдээллээ хаанаас, яаж авч байгаа вэ. Мэргэжлийн хvмvvс хэр дэмжиж байна?
Д. Мєнхгэрэл:
-Нийтийн аж ахуйг сайжруулах тєслєєс усны талаар их ажил хийж байгаа юм билээ. Тэндхийн мэргэжилтнvvд биднийг их дэмжиж тусалж байгаад “Yнэн” сониноороо дамжуулан талархлаа илэрхийлье. Ирэх даваа гарагт тэндээс доктор эрдэмтэн хvн бидэнд зориулж илтгэл тавьж єгнє гэсэн. Мєн хотын ус суваг ашиглалтын газар, УХЭГ, ШУА, БОЯ-нд хандахад мэдээлэл єгч байгаа.
Б. Доржпагма:
-Бид єєрсдийнхєє vйл ажиллагааны талаар www.93schooldebate.page.te гэсэн вэб сайт нээсэн. Энд манай сургуулийн болон бидний vйл ажиллагааны тухай бvх мэдээлэл бий.
- Тэмцээн англи хэлээр явагдах уу?
Ц.Сарангоо:
-Заавал англи хэлээр ярих шаардлагагvй. Биднээс гадна орчуулагч багш явж болно.
Д. Мєнхгэрэл:
-Энэ тэмцээн яагаад англиар биш монголоор гээд байна гэвэл хэрвээ бид тєрєлх хэлээрээ мэтгэлцвэл англиар мэтгэлцсэнээс илvv олон хvнд энэ мэдээлэл хvрэх боломжтой гэсэн vг юм.
А.Тэргэл:
-Бид англиар мэтгэлцсэн ч єєрсєддєє итгэлтэй байгаа. Бид нар Соросын сангийн дэргэдэх англи мэтгэлцээний клубт суралцдаг.
Б. Нандин- Эрдэнэ:
-Хичээл байнга англи хэлээр явагддаг. Долоо хоногийн нэг єдєр англиар мэтгэлцдэг.
- Олон улсын энэ уралдаанд танайхаас єєр ямар сургуулийн баг оролцохоор бэлтгэж байгаа бол?
Д. Мєнхгэрэл:
-Сайн мэдэхгvй байна. Миний сонссоноор 77, 81 дvгээр сургууль болон “Дэлгэрэх”, “Радуга” сургуулийнхан бэлтгэж байна гэсэн.
Г. Уянга:
-Бидний зорилго олон улсын зургаад шалгарах учраас Монголдоо нэгдvгээрт шалгарах явдал маш чухал юм. Тиймээс хичээнэ ээ.
- Сvvлийн vед хvvхэд, залуус мэтгэлцээнээр хичээллэх нь ихэссэн. Мэтгэлцээнээр хичээллэхийн ач холбогдлыг vеийнхэндээ сонирхуулахгvй юу?
А.Тэргэл:
-Мэтгэлцээний давуу тал нь олсон мэдээллээ боловсруулж, дvгнэн ярих чадвар эзэмшдгээрээ онцлог.
Г.Уянга:
-Мєн мэтгэлцэж сурснаар бусдыг сонсч, анхаарлаа тєвлєрvvлж сурдаг.
Б.Доржпагма:
-Мэтгэлцээний нэг уриа байдаг. Мэтгэлцэхэд ялах нь биш, суралцах нь чухал гэж. Ер нь олон сайн чадвартай болдог. Илтгэх, унших, сонсох, дvгнэх, няцаах гээд л. Мєн мэтгэлцээний олон тєрлvvд байдаг. Парламентын, бодлогын гэхчилэн олон талын чадвар єгч чаддаг.
Б.Нандин-Эрдэнэ:
-Хамгийн гол нь аливааг хоёр єнцгєєс харах чадвартай болдог. Энэ нь хvнд их зєв тєлєвшил єгдєг юм.
Д.Мєнхгэрэл:
-Мэтгэлцээний тэмцээн хоёр багийн хооронд явагддаг. Энэ удаа бидний мэтгэлцэх тєрєл нь public debate гээд яг vзэгчидтэй харилцан ярилцах хэлбэр юм.
Г.Уянга:
-Бид сургууль дээрээ энэ сарын 14-нд мэтгэлцээн зохион байгуулна. Энд манай тойргоос сонгогдсон УИХ-ын гишvvн С.Амаржаргал болон БСШУ-ны сайд Н.Болормааг хvрэлцэн ирэхийг урьж захидал илгээсэн. Хэрэв тэд бидний энэ ярилцлагыг уншвал манай мэтгэлцээнийг ирж vзэж биднийг дэмжээсэй, туслаасай гэж хvсч байна.
Б.Доржпагма:
-Энэ нь олон улсын мэтгэлцээний тэмцээнд нэг vзvvлэлт болох юм л даа. Тєр засгийн эрх барьж байгаа шийдвэрлэх тєвшний хvмvvст хєндєж буй асуудлынхаа талаар дуулгаж, vгээ хэлэх нь энэхvv тэмцээний нэг шалгуур болдог. Бидний бас нэг эрхэмлэн хvндэтгэж явдаг хvн бол Ерєнхий сайд С.Баяр гуай юм. Тvvнд бидний vг хvрээсэй гэж бодож байна.
Д.Мєнхгэрэл:
-Ерєнхий сайд С.Баяр гуайг бид их ухаалаг, зєв бодолтой хvн гэж бодож байгаа. Тиймээс дэлхий дахинд тулгамдаж байгаа усны асуудлаар мєн эх орныхоо усны бодлогод vр дvнтэй олон ажил хийгээсэй, хэрэгжvvлээсэй гэж хvсч байна. Мєн энэ ярилцлагыг уншаад биднийг ирж дэмжээсэй. Бид АНУ-д болох олон улсын тэмцээнд оролцохын тулд, Монгол Улсынхаа нэрийг гаргахын тулд маш сайн бэлтгэнэ ээ.
Ц.Сарангоо:
-Биднийг дэмжиж байгаа “Yнэн” сониныхоо ах, эгч нартаа маш их баярлалаа.
Л.ЭРДЭНЭМАА
дугаар 046
Мэдээллийн эх сурвалж:
Subscribe to:
Posts (Atom)
